جوان آنلاین: این روزها کافی است چند دقیقه در شبکههای اجتماعی وقت بگذرانیم تا با دهها چهره آشنا شویم که هرکدام به شکلی خود را در جایگاه یک قهرمان، الگو یا فرد موفق معرفی میکنند. کسانی که سبک زندگی، پوشش، سفرها، درآمد و حتی روابط شخصیشان به موضوع توجه هزاران نفر تبدیل شده است. گاهی تعداد دنبالکنندگان یک فرد، بیشتر از هر ویژگی دیگری به او اعتبار میدهد و محبوبیت در فضای مجازی، بهاشتباه معیاری برای سنجش ارزش و تأثیرگذاری افراد قرار میگیرد، اما آیا هر کسی که دیده میشود، شایسته قهرمان نامیده شدن است؟ آیا شهرت و محبوبیت میتواند جایگزین مسئولیتپذیری و فداکاری شود؟ شاید یکی از مهمترین پرسشهایی که در روزگار ما باید با نوجوانان و جوانان در میان گذاشت، همین باشد؛ اینکه قهرمان واقعی چه کسی است و چه چیزی یک انسان را از دیگران متمایز میکند؟
یکی از تفاوتهای مهم قهرمان واقعی و قهرمان کاذب، در انگیزه و هدفی است که رفتار او را شکل میدهد. در فضای رسانهای امروز، گاهی شهرت بهعنوان نشانه موفقیت معرفی میشود. الگوریتمهای شبکههای اجتماعی نیز معمولاً محتوایی را بیشتر به مخاطب نشان میدهند که هیجانانگیزتر، جنجالیتر یا سرگرمکنندهتر باشد. در چنین فضایی ممکن است فردی صرفاً به دلیل ظاهر متفاوت، رفتارهای غیرمتعارف یا حاشیههای زندگی شخصیاش به چهرهای شناختهشده تبدیل شود. قهرمان واقعی کسی نیست که صرفاً دیگران درباره او صحبت کنند؛ کسی است که رفتار و انتخابهایش میتواند زندگی دیگران را بهتر کند. او برای دیده شدن کار درست انجام نمیدهد و ارزشهایش را با میزان تشویق و توجه دیگران تغییر نمیدهد. ممکن است هیچ دوربینی هنگام کمک کردن به یک انسان نیازمند مقابلش نباشد، اما همین رفتار ساده میتواند نشانهای از یک شخصیت بزرگ باشد.
قهرمانان واقعی معمولاً مسیر آسانتری از دیگران انتخاب نمیکنند. آنها در موقعیتهایی که بیتفاوتی سادهتر است، مسئولیت میپذیرند و زمانی که دیگران از دشواریها عقبنشینی میکنند، برای انجام وظیفه خود میایستند. این همان نکتهای است که باید به نوجوانان منتقل شود؛ اینکه قهرمانی صرفاً متعلق به میدانهای بزرگ و اتفاقات تاریخی نیست. دانشآموزی که بهجای تقلب، برای یادگیری واقعی تلاش میکند، نوجوانی که در برابر تمسخر همکلاسی خود سکوت نمیکند، فردی که به سالمندان کمک میکند یا کسی که در یک فعالیت گروهی، مسئولیت خود را بهدرستی انجام میدهد، هرکدام در اندازه توان و موقعیت خود رفتاری ارزشمند انجام دادهاند. حتی درس خواندن نیز زمانی میتواند به یک اقدام اثرگذار تبدیل شود که هدف آن صرفاً کسب نمره و مدرک نباشد. نوجوانی که تلاش میکند دانش و مهارت خود را در آینده برای حل مشکلی از جامعه به کار بگیرد، در حقیقت از همین امروز در حال ساختن آیندهای مفیدتر است. قهرمان زندگی خود بودن، یعنی انسان در برابر ضعفها و اشتباهاتش مسئولیتپذیر باشد، برای بهتر شدن تلاش کند و در موقعیتهایی که امکان انتخاب میان درست و نادرست وجود دارد، راه درست را برگزیند. چنین قهرمانی شاید هیچگاه به تیتر رسانهها تبدیل نشود، اما اثر حضورش در خانواده، مدرسه و جامعه باقی خواهد ماند. برای تربیت نسلی که به جای شهرتطلبی، به دنبال اثرگذاری باشد، نباید صرفاً از قهرمانان بزرگ برای نوجوانان صحبت کنیم، بلکه باید فرصت تجربه کردن رفتارهای قهرمانانه را در اختیارشان قرار دهیم. وقتی نوجوان در خانه مسئولیتی برعهده میگیرد، در مدرسه برای حل یک مشکل گروهی مشارکت میکند، در برابر بیعدالتی از فردی که توان دفاع از خود را ندارد حمایت میکند یا اشتباه خود را بدون انداختن تقصیر بر گردن دیگران میپذیرد، در حال تمرین ویژگیهایی است که یک انسان مفید و قابل اعتماد به آنها نیاز دارد. نباید فراموش کنیم که قهرمان واقعی لزوماً کسی نیست که هیچگاه شکست نمیخورد یا اشتباه نمیکند. قهرمان کسی است که پس از اشتباه، مسئولیت رفتار خود را میپذیرد و برای جبران آن تلاش میکند. کسی که در شرایط دشوار، اخلاق و انصاف را کنار نمیگذارد و منافع جمعی را هم در تصمیمهایش در نظر میگیرد.
روز قهرمان ملی میتواند فرصتی برای بازنگری در همین مفهوم باشد. جامعه برای ساختن آیندهای بهتر، بیش از آنکه به نوجوانانی نیاز داشته باشد که فقط قهرمانان را تحسین میکنند، به نسلی نیازمند است که خودشان مسئولیتپذیر، شجاع، اهل تلاش و دغدغهمند باشند. با این نگاه باید گفت همه فرزندان مسئولیتپذیر این مرز و بوم قهرمانند.