جوان آنلاین: آن روزی که خبر آمد شهید سلیمانی شهید شده است، زن و مرد سوگوار شدند و در نبود قهرمان شجاعشان اشک ریختند. شعار من یک قاسم سلیمانیام میان بچهها پرتکرار شد و از همان شب وداع باشکوهش، حاج قاسم شد الگوی بسیاری از کودکان و نوجوانان ایران. او رسم قهرمانی را به جا آورد و هر جا ردی از او باقی ماند جز خوبی و سادهزیستی نبود. او حتی برای شهادتش برنامه داشت و به اسم سرباز وطن دفن شد. حالا قرار است والدین و مدارس، قهرمان تربیت کنند. چگونه باید الگوی مناسب برای فرزندشان معرفی کنند؟ وقتی او هر روز در فضای مدیا با الگوهای مجازی مواجه است، چگونه باید قهرمان واقعی را به او شناساند؟ چگونه باید به او آموخت که قهرمان بودن به معنی لایک بیشتر و دنبالکنندههای بیشتر نیست. اینکه بگویند فلان ورزشکار یا فلان سلبریتی الگوست، چون طرفداران زیادی دارد، بدون اینکه بداند کدام رفتار الگو پرطرفدار است؟ چه کار مهمی کرده یا کدام قدم ارزشمندی برداشته که شایسته الگوشدن است؟ آیا اینکه او از شهرتش برای تبلیغ اکسسوریهای مورد علاقهاش استفاده کند کافی است؟ اینکه دنبالکننده سعی کند مثل او تیپ بزند برندهای مورد علاقه او را بخرد یا سبک زندگیاش را به او شبیه کند.
اشتباه بسیار رایجی که در جامعه درخصوص قهرمانسازی انجام میشود تقدس بخشیدن افراطی به انسانهای زمینی است. آنقدر آنها را برجسته میکنند که کسی حق ندارد دربارهشان حرف بزند. آدمهایی که بینقص هستند و هرگز تصمیم اشتباه نگرفتهاند، در حالی که آن فرد موفق یا شهید عزیز، همان مسیر دیگران را رفته و از مدرسه و دانشگاه شروع کرده است. او هم آزمون و خطا داشته و در نهایت مسیرش را انتخاب کرده است. اسطوره کردن قهرمانها اگر همراه با الهام بخشیدن و شناخت باشد خوب است، اما وقتی تبدیل به تقدیس افراطی میشود نتیجه معکوس میدهد. وقتی کسی آنقدر بینقص جلوه داده شود، نوجوان چگونه خودش را در آن مسیر ببیند؟
وقتی کسی یا راهی را بیش از حد تقدیس کنیم، یعنی ویژگیهای انسانی را از او گرفته و یک شخصیت اغراقشده مملو از نیکی ساختهایم. یک فرشته بیخطا. در چنین شرایطی فرد از الگو به شدت فاصله میگیرد. این تقدیس خطرناک است. چون نوجوان را برای رسیدن به یک مسیر درست ناامید میکند. قهرمان واقعی ویژگیهایی دارد که باید به فرزندان آموخته شود. باید بداند قهرمانشان در چه شرایط سختی قرار داشته، بداند او در شرایط سخت چه ارزشهایی را حفظ کرده و در مواقع حساس چه موضعهایی گرفته است. باید بداند قهرمانش برای مردم چه کاری کرده است یا چه قدمی برای نفعشان برداشته است. باید از موقعیتهای ترس و شکستشان بداند. اینکه سبک زندگیشان چگونه بوده یا حتی رابطهشان با ورزش چگونه بوده است. قهرمانهایی که به عناصر زیبایی توجه داشتهاند. یا هر رفتاری که برای نوجوانها خوشایند است.
باید یاد بدهیم میتوان گاهی با انتخاب میان رفتن و ماندن قهرمان شد. قهرمانی یک انتخاب درست است در یک لحظه دشوار. جهانپهلوان تختی قهرمان شد، چون پهلوان هم بود. رفتار و منش اوست که اسمش را در تاریخ ماندگار کرده. شهید فخریزاده که این روزها بیش از همیشه جای خالیاش حس میشود، میان دهها انتخاب، مسیر سربلندی وطن را برگزید. در سکوت و گمنامی کار کرد. اکنون ابرقدرتهای جهان انگشت به دهان قدرت موشکی ما شدهاند. یا قهرمانی که از جنس نوجوانها بود. علی لندی نوجوانی بود در لحظهای دشوار نجات جان دیگران را به جان خودش ترجیح داد و برای نجات دو تن از زنهای همسایه به دل آتش زد. او جان دو نفر را نجات داد، اما خودش میان آتش سوخت و تبدیل شد به یک قهرمان ملی. او ثابت کرد قهرمان شدن، شجاعت و فداکاری به میزان سن و شهرت و مقام آدمها نیست. گاهی انتخاب اینکه نجات دیگری اولویت تو باشد، یعنی تبدیل شدن به یک قهرمان.
یا راه دور نرویم. وقتی حسین فهمیده در آن لحظه حساس تصمیم گرفت از جان باارزش خود بگذرد. جلوی آن تانک را بگیرد، فکرش را هم نمیکرد یک روز تاریخ درباره شجاعتش قضاوت کند. او در لحظه تصمیمی گرفت که خیال میکرد درست است. اگر الگوها را درست معرفی کنیم، اگر به جای نتیجه، مسیر را نشان بدهیم، اگر از دستاوردها و شکستها با هم بگوییم، آنوقت الگوی سالم شکل میگیرد. آن وقت زندگی قهرمان یا الگو به زندگی نوجوان نزدیک شده و به هم پیوند میخورد. آنوقت نوجوان قهرمانی را نه فقط در میدان مبارزه و نبرد بلکه در همان انتخابها و تصمیمهای ریز و درشتی میبیند که هر روز با آن مواجه است. از اینکه یاد بگیرد به حقوق و جان دیگران احترام بگذارد. اینکه یاد بگیرد فداکار باشد حتی در موقعیتهای کوچکتر.
باید قهرمانهای ملی را به بچهها شناساند؛ بیش از آنکه ستایش شوند باید از مسیرشان گفت و آموخت.