جوان آنلاین: دومین طرح دولت برای حمایت از معیشت خانوار به مرحله اجرایی رسید. بعد از طرح تورم صفر شهرداری تهران و ثبات قیمت ۱۲قلم کالای اساسی تا پایان امسال، طرح سراسری سازمان هدفمندی یارانه‌ها با هدف تقویت قدرت خرید خانوار‌های یارانه‌بگیر و استفاده از ظرفیت شرکت‌های اعتباردهنده راه‌اندازی شد. در چارچوب این طرح، خانوار‌های متقاضی می‌توانند تا سقف دو برابر مبلغ یارانه نقدی ماهانه خود اعتبار خرید دریافت کنند. استفاده از این اعتبار اختیاری است و بازپرداخت آن مطابق ضوابط اجرایی، در دو قسط و از محل یارانه خانوار انجام خواهد شد.
دولت در راستای حمایت از سفره‌های مردم، دو طرح تورم صفر و طرح خرید اعتباری کالا را فعال کرد تا حمایت مستقیم از یکی از مهم‌ترین اجزای سبد هزینه خانوار، یعنی مواد غذایی صورت گیرد. خوراکی‌ها از جمله کالا‌هایی هستند که خانوارها حتی در شرایط کاهش درآمد واقعی نیز نمی‌توانند مصرف آنها را به‌طور کامل متوقف کنند. در نتیجه، افزایش قیمت این اقلام معمولاً خانوارها را به کاهش مصرف، تغییر الگوی تغذیه یا اختصاص سهم بیشتری از درآمد به تأمین نیاز‌های ضروری وادار می‌کند. طبق گزارش مرکز آمار ایران، ضریب اهمیت خوراکی‌ها در سبد محاسبه تورم حدود ۳۰ درصد است و پس از مسکن رتبه دوم را دارد، به عبارتی یک‌سوم هزینه‌ای که خانوار متحمل می‌شود، هزینه مربوط به بخش خوراکی‌هاست. آخرین آمار از شاخص قیمت کالا و خدمات مصرفی نشان می‌دهد تورم سالانه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها، حدود ۱۰۸ درصد و تورم نقطه به نقطه این گروه حدود ۱۲۱ درصد بوده است، در واقع در ۱۲ ماه گذشته به‌طور میانگین بهای خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها دوبرابر شده و قیمت آنها در شهریور امسال نسبت به شهریور سال گذشته حدود ۱۲۱ درصد رشد کرده است. این در حالی است که دشمن جنگ اقتصادی و کاهش تاب‌آوری خانوار را در اولویت قرار داده است و تدابیری مانند طرح تثبیت قیمت کالا‌های اساسی و طرح خرید اعتباری کالا می‌توانند به اقتصاد خانوار کمک بسیاری کند. در کنار این طرح‌ها نیز سازمان تأمین اجتماعی با همکاری بانک رفاه، از بیستم هر ماه اعتباری معادل خالص حقوق مستمری افراد در قالب کیف الکترونیک در اختیار آنان قرار می‌دهد تا پایان همان ماه برای خرید از اعتبار تخصیصی استفاده کنند. شرکت در این طرح اختیاری است و هزینه خرید‌های انجام‌شده از حقوق ماه بعد به صورت قسطی کسر می‌شود. اهمیت این طرح‌ها از آن جهت است که حمایت از قیمت کالا‌های اساسی و اقتصاد خانوار می‌تواند از کاهش بیشتر قدرت خرید و افت سطح مصرف خانوار جلوگیری کند، البته میزان اثرگذاری آن به سهم کالا‌های مشمول در سبد مصرفی مردم، حجم عرضه و میزان دسترسی خانوارها به این کالا‌ها بستگی دارد.
تحریک تقاضا به تقویت تولید کمک می‌کند
یکی دیگر از مزیت‌های طرح‌های حمایتی دولت، احیای بخشی از مصرف ازدست‌رفته خانوار است. هنگامی که افزایش قیمت مواد غذایی از رشد درآمد خانوار پیشی می‌گیرد، مردم ناچار می‌شوند خرید خود را کاهش دهند. این کاهش مصرف، به‌ویژه در مورد کالا‌های ضروری می‌تواند به افت تقاضای مؤثر در بازار و کاهش فروش تولیدکنندگان منجر شود. در این وضعیت، تثبیت قیمت کالا‌های اساسی، خرید اعتباری کالا‌های سبد معیشت خانوار و شارژ کیف پول بازنشسته‌ها در روز‌های پایانی هر ماه، می‌تواند بخشی از فشار هزینه‌ای بر خانوارها را کاهش دهد و امکان بازگشت بخشی از تقاضای ازدست‌رفته را فراهم کند. این طرح‌های حمایتی برای تولیدکنندگانی که با کاهش فروش و استفاده نشدن کامل از ظرفیت تولیدی خود مواجه‌اند نیز اهمیت دارد. اگر واحد‌های تولیدی امکان افزایش تولید با استفاده از ظرفیت‌های خالی را داشته باشند، بازگشت تقاضا می‌تواند به افزایش تولید، بهبود فروش و استفاده مؤثرتر از منابع موجود منجر شود. البته تحقق این نتیجه به آن بستگی دارد که تولیدکنندگان با افزایش تقاضا و تولید، قیمت تمام‌شده‌شان را پایین بیاورند.
از فراخوان اولیه تا ورود به مرحله اجرا
سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها طی ماه‌های گذشته مقدمات طرح خرید اعتباری کالا را در چند مرحله دنبال کرده است. نخستین چارچوب اجرایی این برنامه در فروردین‌ماه امسال و در قالب سازوکاری برای استفاده از ظرفیت یارانه نقدی با هدف افزایش قدرت خرید خانوارها مطرح شد. در آن مرحله، سرپرستان خانوار‌های دهک‌های اول تا سوم امکان استفاده از اعتبار خرید تا سقف دو برابر یارانه ماهانه خود را داشتند و خرید از طریق سکو‌های ارائه‌دهنده خدمات و شبکه‌ای شامل بیش از ۱۷ هزار فروشگاه طرف قرارداد پیش‌بینی شده بود. بازپرداخت اعتبار نیز به‌صورت اقساطی تعریف شده بود. در ادامه، سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها در ۳۰ اردیبهشت‌ماه با انتشار فراخوانی برای ایجاد شبکه خرید کالا با اعتبار یارانه نقدی، به دنبال توسعه این سازوکار و جذب سکو‌های ارائه‌دهنده خدمات مالی و فروش کالا رفت. در آن مرحله، استفاده از اعتبار برای خرید حضوری و غیرحضوری کالا و خدمات و مشارکت شرکت‌های فعال در این حوزه مورد توجه قرار گرفت. گام بعدی در شهریورماه برداشته شد، زمانی که سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها در راستای اجرای تصویب‌نامه هیئت وزیران، از شرکت‌های واجد شرایط دعوت کرد برای مشارکت در طرح اعلام آمادگی کنند. براساس این فراخوان، شرکت‌های متقاضی باید علاوه بر برخورداری از توان مالی و فنی، شبکه گسترده‌ای از فروشگاه‌های طرف قرارداد و سامانه‌های فروش حضوری و مجازی در اختیار داشته باشند و امکان تأمین اعتبار بدون سود معادل دو برابر یارانه نقدی ماهانه خانوار را فراهم کنند. مهلت اعلام آمادگی شرکت‌ها نیز تا ۲۴ شهریورماه تعیین شده بود. اکنون با اعلام آغاز ثبت‌نام خانوارها و مشخص شدن زمان شروع خرید، به نظر می‌رسد طرح از مرحله جذب و ارزیابی شرکت‌های اعتباردهنده و ایجاد زیرساخت‌ها عبور کرده و به مرحله استفاده عملیاتی خانوارها نزدیک شده است.
ثبت‌نام طرح خرید اعتباری کالا آغاز شد
براساس اعلام سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، متقاضیان از روز (چهارشنبه ۲۰ آبان‌ماه) می‌توانند با مراجعه به بازوی رسمی این سازمان در پیام‌رسان بله، ثبت‌نام کرده و شرکت تأمین‌کننده اعتبار خود را انتخاب کنند. امکان خرید کالا نیز از ۲۵ آبان‌ماه فراهم خواهد شد. حسن نوروزی، مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها با اعلام این خبر می‌گوید: این طرح با هدف تقویت قدرت خرید خانوارها، حمایت از معیشت مردم، تسهیل دسترسی به کالا‌های مورد نیاز و بهره‌گیری از ظرفیت‌های نوین خرید اعتباری طراحی شده است. به گفته وی، در چارچوب این طرح، خانوار‌های متقاضی می‌توانند تا سقف دو برابر مبلغ یارانه نقدی ماهانه خود اعتبار خرید دریافت کنند. استفاده از این اعتبار اختیاری است و بازپرداخت آن مطابق ضوابط اجرایی، در دو قسط و از محل یارانه خانوار انجام خواهد شد. نوروزی همچنین از فراهم شدن زیرساخت‌های فنی و اطلاعاتی برای اتصال شرکت‌های اعتباردهنده به سامانه‌های سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها خبر داده و اعلام کرده است که متقاضیان می‌توانند با مراجعه به بازوی رسمی سازمان در پیام‌رسان بله، مراحل ثبت‌نام و انتخاب شرکت تأمین‌کننده اعتبار را انجام دهند.
بازپرداخت از محل یارانه
یکی از ویژگی‌های اصلی این طرح امکان استفاده از اعتبار بیشتر از مبلغ یارانه نقدی ماهانه است؛ به این معنا که خانوارها می‌توانند بدون دریافت تسهیلات بانکی متعارف، از اعتبار خریدی تا دو برابر یارانه خود استفاده کنند و مبلغ آن را در دو قسط از محل یارانه نقدی بازپرداخت کنند. با این حال، اختیاری بودن استفاده از اعتبار و ضرورت بازپرداخت آن، دو نکته مهم در ارزیابی میزان استقبال خانوارها از این برنامه است. در واقع، این طرح به معنای افزایش مبلغ یارانه نقدی یا پرداخت کمک بلاعوض جدید نیست، بلکه سازوکاری برای پیش‌خور کردن بخشی از یارانه‌های آتی با هدف تأمین قدرت خرید در زمان حاضر محسوب می‌شود.
میزان استقبال خانوارها به عواملی مانند سهولت ثبت‌نام، تنوع شرکت‌های اعتباردهنده، گستردگی فروشگاه‌های طرف قرارداد، فهرست کالا‌های قابل خرید و شرایط بازپرداخت بستگی خواهد داشت. هنوز جزئیاتی مانند فهرست نهایی کالا‌های مشمول، نام شرکت‌های تأمین‌کننده اعتبار و شبکه فروشگاهی مشخص نشده است.
حذف کالابرگ ۱۰ درصد مشمولان
همچنین سخنگوی معاونت اقتصادی و رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بیان اینکه کمتر از ۱۰درصد افراد جامعه مشمول حذف کالابرگ می‌شوند، می‌گوید: با وجود شرایط ناشی از جنگ، وقفه‌ای در اجرای طرح کالابرگ و تأمین کالا در فروشگاه‌ها پیش نیامده و تمام تلاش دولت این است که نگرانی‌های مردم رفع شود. به گزارش ایرنا، ایمان زنگنه با قدردانی از مردم در همراهی با دولت در اجرای این طرح می‌افزاید: در زمینه حذف کالابرگ برخی دهک‌ها، به هیچ وجه غافلگیری برای مردم رخ نداد و با اطلاع‌رسانی صورت گرفته، ابهاماتی، چون حذف ۳۰ تا ۴۰ میلیون نفر تکذیب شد. زنگنه با اشاره به اینکه بازنگری در اجرای کالابرگ براساس رویکرد عدالت‌محور دولت و نگاه ویژه رئیس‌جمهور صورت گرفته است، می‌گوید: در این پروژه اعدادی که درباره افراد غیرمشمول اعلام می‌شود، تقریبی و غیرصحیح است، زیرا براساس آماری که داریم، تعداد افرادی که مشمول افزایش میزان اعتبار کالابرگ به ۱.۵ میلیون تومان شدند حدود ۵۴ درصد افراد جامعه است. سخنگوی معاونت رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی می‌گوید: ۴۲ درصد شهرستان‌ها از اجرای مصوبه افزایش ۵۰ درصدی اعتبار کالابرگ بهره‌مند می‌شوند و ۴۹ درصد هم تغییری در آنها داده نمی‌شود. بنابراین در هر دو حالت که یا سرانه درآمد خانوار را در نظر بگیریم یا شهرستان‌ها را در نظر بگیریم، کمتر از ۱۰ درصد مشمول اصلاح و بازنگری می‌شوند. زنگنه در ادامه با یادآوری اینکه مطالبات فروشگاه‌های همکار در طرح کالابرگ تا چهارم آبان تسویه شده است، تأکید می‌کند: در حال حاضر دوره تسویه به کمتر از ۱۵ روز رسیده است و به محض تأمین منابع، تسویه می‌شود. باقی‌مانده مطالبات شبکه فروشگاهی ۴۰ همت است که سعی می‌کنیم به سرعت آن را تسویه کنیم. سخنگوی معاونت رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با یادآوری اینکه بیش از نیمی از جامعه از طرح افزایش رقم کالابرگ منتفع شده‌اند، می‌گوید: با توجه به محدودیت منابع دولت و تهدید و تحریم‌هایی که کشور با آن روبه‌روست، دولت سعی کرده با بضاعت موجود دغدغه‌های رئیس‌جمهور در حوزه عدالت‌محوری را تأمین کند. به گفته وی، استان سیستان و بلوچستان نزدیک به ۸۰ درصد، کهگیلویه و بویراحمد ۶۷ درصد، لرستان ۶۴ درصد، خراسان شمالی ۶۴ درصد و کردستان ۶۴درصد مشمول افزایش رقم کالابرگ شده‌اند، یعنی خانوارها در ۱۸ استان از این طرح دولت منتفع شده‌اند. وی درباره علت حذف گروهی از خانوارها از طرح کالابرگ و به جای آن افزایش رقم اقشار دیگر می‌افزاید: شرایط سخت اقتصادی فشار تورمی را بر همه جامعه وارد می‌کند، اما افرادی هستند که سفره‌هایشان به دلیل تورم کوچک‌تر شده و تاب‌آوری آنها در برابر این شرایط سخت‌تر است. شخص رئیس‌جمهور نیز بر این نکته تأکید داشتند به اقشاری که نیاز اورژانسی دارند، کمک کنیم. نه تنها افراد ساکن در استان‌های کم‌برخوردار بیشتر از طرح دولت منتفع شده‌اند، بلکه در کلیت هم بیش از نیمی از جامعه در سراسر کشور از این طرح برخوردار شدند.
